21 januari 2020

Hoe blijven onze zorgprofessionals bekwaam zonder dat deze eis onnodig druk legt op hun toch al volle programma? Een actueel vraagstuk voor veel zorgorganisaties. Carinova, een grote VVT-instelling in het oosten van het land, koos ervoor om de regie op die bekwaamheid bij de medewerkers zelf neer te leggen. HR-adviseur Annemieke Koster: “Een hele ommezwaai, maar we zijn ervan overtuigd dat dit ten goede komt aan de kwaliteit van de zorg.”

De bal kwam aan het rollen toen uit medewerkerstevredenheidsonderzoek naar voren kwam dat zorgprofessionals de ‘bekwaamheidscyclus’ als tijdrovend en belastend ervoeren. “Dit proces hadden wij ingericht zoals gebruikelijk is in zorginstellingen”, vertelt Annemieke. “Het uitgangspunt was dat iedereen elke drie jaar via e-learning en praktijktoetsing aantoonde bekwaam te zijn voor alle risicovolle en voorbehouden handelingen. Terwijl je je kan afvragen of dat nodig is: er zitten handelingen bij die zorgprofessionals dagelijks verrichten en waarvan je dus kan veronderstellen dat ze er bekwaam in zijn. Andere handelingen voeren ze in de praktijk nooit uit – ook daarvoor is het nut van driejaarlijkse toetsing discutabel.” Mirka Evers, beleidsmedewerker bij Carinova: “We zijn dan ook gaan kijken hoe we zorgprofessionals op dit punt konden ontlasten – binnen de regels en zonder in te boeten aan zorgkwaliteit.”

Eigen verantwoordelijkheid
De oplossing bleek verrassend voor de hand te liggen. Mirka: “De wet BIG bepaalt expliciet dat zorgprofessionals zelf verantwoordelijk zijn voor het op orde houden van hun bekwaamheid. Werkgevers hebben de taak hierin te ondersteunen en faciliteren. Wij hebben daarom besloten die verantwoordelijkheid ook daadwerkelijk bij de zorgprofessionals neer te leggen. Hebben ze eenmaal aangetoond bekwaam te zijn voor bepaalde handelingen, dan blijven ze dat totdat ze zélf het gevoel hebben dat dit niet meer zo is, in elk geval zolang er geen grote wijzigingen optreden. Op dat moment is het hun eigen verantwoordelijkheid om hun bekwaamheid weer op peil te brengen. Daar krijgen ze dan de gelegenheid voor.”

Gerichte bijscholing
Helemáál afgestapt van verplichte bijscholing is Carinova niet. Annemieke: “We hebben per functie bekwaamheidsprofielen opgesteld met een minimale set aan voorgeschreven (scholings)modules. Bijvoorbeeld rondom handhygiëne, trendlijnen uit incident meldingen en houding en beweging. Voor de rest verwachten we dat ze zelf zorgen dat ze bekwaam blijven ‘conform de zorgvraag’, dus in de handelingen die in hun takenpakket voorkomen. Ook op die manier beperken we de bijscholingsdruk – medewerkers bepalen voor het grootste deel zélf wat ze nodig hebben. En hoeven geen energie te steken in modules die geen toegevoegde waarde hebben voor hun dagelijkse werk en de kwaliteit van zorg die ze leveren.”

Het begint met vertrouwen
In de aanpak van Carinova is vertrouwen een belangrijke pijler. Mirka: “Als je overstapt op een systeem zoals dat van ons, rijst vanzelf de vraag: hoe borg je dan de kwaliteit? We verwachten dat medewerkers zelf aanvoelen of ze nog bekwaam zijn en dit laten toetsen, maar wat geeft ons de garantie dat dit goed gaat? Het begint met vertrouwen. Dat past ook bij de visie en opzet van onze organisatie, waar we werken met zelfstandige teams. In elk team zijn zogenoemde rolhouders aangesteld die samen met de verpleegkundigen zorgen dat bekwaamheid en ieders verantwoordelijkheid hierin een vast agendaonderdeel is én op orde blijft.”

Continu fijnslijpen
Ondertussen is binnen Carinova een Commissie Bekwaam opgericht, een afspiegeling van de organisatie – van zorgprofessionals tot praktijkopleiders. Deze monitort hoe de teams met bekwaamheid omgaan, en adviseert onder meer over de inrichting en doorontwikkeling van het bekwaamheidsproces. Annemieke: “We denken bijvoorbeeld na over hoe je handelingen zoals katheteriseren laagdrempelig kan oefenen. Hoe organiseer je dat zonder dat zorgprofessionals te veel een beroep op hun collega’s moeten doen? Hoe richten we onze systemen zo in dat planners precies weten wie ze voor welke taken kunnen inroosteren? Hoe gaan we om met landelijke wijzigingen en aanpassingen in modules? Het fijnslijpen van dit systeem is een continu proces.”

Aansluiten bij brede ontwikkelingen
Dat Carinova op de goede weg zit, dat leidt volgens Annemieke en Mirka geen twijfel. “De teams pakken hun regierol goed op”, vindt Annemieke. “De geluiden zijn positief – niet alleen vanuit de eigen organisatie, ook vanuit de inspectie.” “We sluiten aan bij de ontwikkeling dat zelfstandigheid en maatwerk steeds belangrijker worden in de zorg – én voor leren in de zorg”, zegt Mirka. “Ook Noordhoff speelt hierop in door steeds verdergaand maatwerk te bieden in nieuwe leerpaden en ondersteuning bij werkplekleren waarbij je als zorgprofessional precies dat blokje informatie krijgt dat je op dat moment nodig hebt.”

Tips voor andere organisaties
De vernieuwende aanpak van Carinova heeft belangstelling gewekt van andere zorginstellingen. Annemieke: “We zien dat op allerlei plekken wordt nagedacht over herinrichting van het bekwaamheidsproces. Ons advies? Probeer vooral om dit proces af te stemmen op de zorgvraag. Daarmee ontlast je zorgprofessionals enorm. Heb vertrouwen. Én zorg voor goede monitoring, ook binnen de teams.” Mirka besluit: “Communicatie is ook belangrijk. Maak er werk van om het proces goed te implementeren en te laten landen, zodat ieders rol helder is. Op die manier blijft de kwaliteit van zorg geborgd.”