Meten kwaliteit van zorg 7 maart 2022

‘Wat gáát er al goed, en hoe kunnen we dat nog vaker doen?’

Ruimte voor Zorg is een nieuwe, narratieve methodiek die de ervaren kwaliteit van zorg in de intramurale verpleeghuissetting helpt vaststellen. De methodiek stelt het bewonersperspectief centraal. Maar kijkt ook in hoeverre deze overeenkomt met het perspectief van diens mantelzorger en zorgverlener. Tijdens een webinar lichtten dr. Katya Sion (onderzoeker Maastricht University/AWO-L) en dr. Pascalle van Bilsen (hoofd kwaliteit en beleid, Cicero Zorggroep/AWO-L) de werking toe.

Verpleeghuizen zijn verplicht om náást Totaalscore ZorgkaartNL ook een ander meetinstrument te gebruiken dat de kwaliteit van zorg vaststelt. Een relatief nieuw meetinstrument vanuit bewonersperspectief is Ruimte voor Zorg, ontwikkeld door de Academische Werkplaats Ouderenzorg Limburg (AWO-L)*.

Heel goed luisteren en doorvragen

Ruimte voor Zorg is een narratieve methodiek die de kwaliteit van zorg in de verpleeghuissetting vaststelt. Het werkt met driehoeksgesprekken waarbij beurtelings een bewoner, diens mantelzorger en een zorgverlener van deze bewoner worden geïnterviewd. Een bijbehorende app ondersteunt registratie van de gesprekken. De interviewer komt idealiter uit een andere zorgorganisatie, zodat betrokkenen vrijuit durven te spreken. Een interviewer ‘van buiten’ kijkt ook met een frisse blik naar wat er wordt verteld en kan de opgedane inzichten weer meenemen naar diens eigen werkomgeving. Het is belangrijk dat de interviewer de kunst van het écht luisteren en goed doorvragen beheerst. Het gaat niet om het eerste antwoord, maar juist om wat daarachter ligt. Interviewers krijgen vanuit Ruimte voor Zorg een training die luister- en doorvraagvaardigheden verder aanscherpt vanuit een waarderende benadering.

Drie perspectieven

Ruimte voor Zorg gaat niet in op bepaalde thema’s (zoals maaltijd of zorgverlening), maar op het proces. Het kijkt naar de verwachtingen vooraf, de werkelijke ervaring, en hoe een gebeurtenis is ervaren achteraf. De driehoeksgesprekken geven drie perspectieven naar aanleiding van zes open vragen. Hierbij is veel ruimte voor het verhaal van de geïnterviewden. Zo kunnen geïnterviewden ook zélf thema’s inbrengen.

 Cicero Zorggroep: de cliënt centraal

Cicero Zorggroep is een van de zorgorganisaties die vanaf het begin in 2017 vanuit het veld nauw betrokken is bij de (door)ontwikkeling van Ruimte voor Zorg. Cicero stelt persoonsgerichte zorg en dienstverlening expliciet centraal. In haar programma ‘Cliënt Centraal’ heeft ze de leidende principes voor persoonsgerichte zorg uitgewerkt. Zo vindt de organisatie het belangrijk om recht te doen aan de identiteit van haar bewoners, aan hun thuisgevoel, en om zich te houden aan haar afspraken. Cicero heeft de visie dat werken aan kwaliteit een cyclisch proces is. Ze vindt het belangrijk om een continu lerende organisatie te zijn, waarbij ze bewoners, mantelzorgers en medewerkers stimuleert om input te leveren waardoor de organisatie zich steeds verder kan verbeteren. Want kwaliteitsverbetering is een ongoing process. Cicero werkt met Ruimte voor Zorg omdat de methodiek recht doet aan de cliënt centraal stellen, met zowel de formele als informele zorg eromheen.

De waarderende interviews in de driehoeksgesprekken focussen op wat er al wél goed gaat, in plaats van wat niet. Deze positieve insteek nodigt bewoners en mantelzorgers uit om hun verhalen te vertellen. Ook voor zorgverleners is dit een fijne insteek, die erkenning geeft aan hun grote inzet. Want er gaat immers al een heleboel goed. Door te kijken naar hoe je daar als zorgorganisatie méér van kunt doen (of hoe je dat ook op andere gebieden kunt doen), komt ‘vanzelf’ ook aan bod wat er wellicht nog niet helemaal goed gaat. Per driehoek met drie gesprekken mag je uitgaan van ongeveer twee uur werk, zo is de ervaring van Cicero.

De crux van deze methodiek zit in de reflectie van het team op de uitkomsten. Zij bespreken samen wat er goed gaat en of ze daar nog meer van zouden kunnen doen (en hoe dan). De informatie is bruikbaar op bewonersniveau (verbeteren van het primaire zorgproces; bijvoorbeeld bij een verschil in beleving van het dagritme), op teamniveau (op welke manieren kan je als team de zorg nog leuker, prettiger en aangenamer maken) en op organisatieniveau (generieke thema’s die organisatiebreed aandacht behoeven grootschaliger oppakken).

Waar is Ruimte voor Zorg nu mee bezig?

De AWO-L werkt aan landelijke beschikbaarheid van de methodiek en onderzoekt verdere technische ondersteuning: bijvoorbeeld om tekstanalyse te doen aanvullend op de persoonlijke interviews (tekst-mining). Daarnaast wordt Ruimte voor Zorg in het V&V-onderwijs geïntroduceerd. Verder is er aandacht voor de inzet van Ruimte voor Zorg voor teamontwikkeling. Ook onderzoekt AWO-L op welke manieren de resultaten uit Ruimte voor Zorg optimaal zijn terug te koppelen aan de praktijk.

Zelf Ruimte voor Zorg uitproberen?
In 2022 zijn meerdere momenten waarop zorgorganisaties kunnen starten met Ruimte voor Zorg. Geïnteresseerden kunnen contact opnemen via ruimtevoorzorg@maastrichtuniversity.nl.

* De AWO-L is een structurele samenwerking tussen wo, hbo en 2 mbo’s (respectievelijk Universiteit Maastricht, Zuyd Hogeschool, Gilde Zorgcollege en het VISTA college) met negen zorgorganisaties (MeanderGroep Zuid-Limburg, Sevagram, Envida, Cicero Zorggroep, Zuyderland, Vivantes, Land van Horne, Proteion en de Zorggroep). Momenteel maakt de AWO-L de methodiek ook geschikt voor de thuiszorg en ontwikkelt ze een variant voor PG-bewoners.

Meer lezen? Zie: